Hudhra

Përshkrim

Hudhra është një bimë barishtore njëvjeçare ose shumëvjeçare, me origjinë të hershme nga India ose vendet e Azisë Qendrore por tejet e kultivuar në të gjithë botën. Ajo përdoret gjerësisht në kuzhinën mesdhetare dhe atë orientale për të pasuruar shijen e gatimeve të ndryshme nëpërmjet shijes dhe aromës së saj karakteristike intensive. Në Shqipëri ajo nuk mungon pothuajse në asnjë shtëpi dhe përdoret gjerësisht në kuzhinën shqiptare.

Karakteristikat e bimës

Bima e hudhrës ka një lartësi jo më të madhe se 50 cm, me një kërcell të lulëzuar. Gjethet janë të forta dhe të sheshta deri në 1 cm të gjera dhe 15 cm të gjata. Lulja ka një nuancë të luleve të trëndafilit të bardhë lehtësisht në të gjelbër.

Përbërësit e hudhrës

Hudhra përmban vaj esencial të përbërë nga alina, allinaza, allicina, acheno, antioksiduesin selen, jod, kalcium, magnezium, hekur, fosfor, squfur dhe vitaminat A, B, B1, B2, B3, B3, B6. Tërësia e përbërësve të saj e shndërron hudhrën në një ilaç të fuqishëm për mjekësinë popullore me vlera të mëdha.

Mënyrat e konsumimit

Hudhra konsumohet e njomë, e thatë dhe në paketime të hudhrës së përpunuar të tharë dhe hudhrës pluhur.

Historia dhe Tradita

Hudhra është përdorur nga njerëzit për më shumë se 5000 vjet. Përmendim këtu Sumerët e lashtë të cilët e përdorën atë gjerësisht pothuajse 4,000 vjet para Krishtit, si në dietën e përditshme ashtu edhe në ceremonitë fetare dhe për trajtime mjekësore. Në tekstet sanskrite është zbuluar se hudhra ishte përdorur edhe prej tyre në trajtimet mjekësore të kohës. Nga materialet të tjera të shkruara e të mbijetuara kohës, përmendim natyralistin romak Gaius Plinius Secundus (i quajtur Pliny Plak) i cili e përshkroi atë si shërimin e 61 problemeve të ndryshme shëndetësore. Në Indinë e lashtë dhe Kinë, mjekët shpesh e administronin atë si mjekim ndaj sëmundjeve. Papirusi mjekësor egjiptian The Codex Ebers që daton rreth vitit 1500 para Krishtit, përmend 24 receta me bazë hudhër për dhimbje koke, dhimbje fyti dhe dobësi fizike. Në kohët antike, ata gjithashtu përdorën hudhrën si një amulet për të mbrojtur veten nga demonët. Ata besonin se hudhra kishte fuqi magjike mbrojtëse dhe varnin gërsheta hudhre në shtëpitë dhe fushat e tyre për të larguar shpirtrat e këqij dhe për të parandaluar “syrin e keq”.

Përdorimet terapeutike të hudhrës

1. Komponentët e vajit esencial të saj kanë një efekt të fortë antiseptik dhe antibiotik dhe kështu, hudhra është jashtëzakonisht efektive në luftimin e infeksioneve të ndryshme si p.sh dizenteria.
2. Hulumtimet kanë provuar efektivitetin e saj në rregullimin e presionit të gjakut dhe të niveleve të yndyrave (lipide) në gjak.
3. Hudhra është e dobishme në rastet e gripit, ftohjeve dhe përgjithësisht në infeksione të rrugëve të frymëmarrjes si bronkit kronik ose edhe astma bronkiale.
4. Hudhra zvogëlon fryrjen e stomakut, ndihmon në pastrimin e zorrëve nga parazitët dhe konsiderohet si laksativ dhe diuretik.
5. Përmirëson rritjen e florës natyrore, ndërsa shkatërron mikroorganizmat patogjene.
6. Ndihmon në shërimin më të shpejtë nga infeksionet, ndërsa parandalon efektet anësore të pakëndshme
7. Parandalon kancerin e stomakut, ezofagut dhe zorrës së trashë
8. Për shkak të antioksidantëve që përmban, besohet se ka një efekt të fortë anti-plakje dhe se nxit jetëgjatësinë
9. Kontribuon në uljen e niveleve të sheqerit në gjak
10. Vepron kundër artritit, laringjitit dhe etheve tifoide
11. Vepron kundër tuberkulozit
12. Përmirëson shëndetin e kockave
13. Forcon nervat dhe zemrën dhe vepron kundër arterosklerozës
14. Është e dobishme kundër dhimbjeve reumatike dhe nervore
15. Vepron në mënyrë shëruese në indet e disa ulcerave
16. Ndihmon në shërimin e plagëve nga djegia
17. Duket se mbron nga ulcerat e stomakut, për shkak të veprimit të tij të fortë antimikrobik
18. Ka veprim antibiotik gastrointestinal, duke vepruar kundër viruseve, baktereve dhe parazitëve të sistemit tretës sikurse është acidoza
19. Është përdorur për të trajtuar rritjen e flokëve
20. Parandalon sëmundjen e Alzheimerit dhe sëmundje të tjera degjenerative të trurit
21. Pastron dhe detoksifikon gjakun
22. Forcon sistemin imunitar
23. Ka efekt kundër lodhjes, përmirëson përformancën fizike dhe mendore
24. Kontribuon në funksionimin e duhur të mëlçisë
25. Pastron mushkëritë
26. Redukton nivelet e acidit urik që mund të shkaktojë përdhes dhe reumatizëm
27. Qetëson sistemin nervor dhe zvogëlon stresin
28. Stimulon oreksin, forcën dhe energjinë

Përdorime të tjera të hudhrës

Hudhra është shumë e dobishme dhe efektive kundër fryrjes së stomakut tek kafshë. Për këtë rast, shtypet një kokërr hudhër dhe tretet në një litër qumësht të ftohtë. Kjo përmbajtje mbahet e mirë në një shishe për disa ditë për tu bërë me e efektshme dhe më pas ju jepet kafshëve në dozim gjysmë litri për kafshët e mëdha dhe një gotë për ato të vogla.

Hudhra është një nga elementët kryesor në gatime në shume vende të botës. Ajo përdoret gjerësisht në salca të ndryshme, në ushqime të pjekura në skarë, të ziera, sallata dhe turshi

Fakte interesante rreth hudhrës

• Në antikitet hudhra përdorej në përgatitjen e pjatave të mishit, perimeve dhe peshkut duke aromatizuar gjalpin ose përzier atë me uthullën dhe kripën
• Për infeksionet mikrobike ajo kombinohet mjaft mirë me Rudbekian e kuqe (Echinacea)
• Biblioteka Kombëtare Mjekësore e Maryland përmban afërsisht 125 raporte shkencore mbi hudhrën, botuar në vitin 1983
• Olimpistët në Greqinë e lashtë hanin hudhër para çdo ndeshjeje
• Dr Albert Schweizer e përdori hudhrën për të trajtuar dizenterinë reciproke në Afrikë dhe si një antiseptik për të parandaluar gangrenën në Luftën e Dytë Botërore
• I pari që vuri në dukje veprimin antibiotik të hudhrës ishte Louis Pasteur në 1858
• Në antikitet, ata që kishin ngrënë hudhër ishin të ndaluar të hynin në teatro ose tubime
• Sipas një hulumtimi të botuar në Journal of Agricultural and Food Chemistry, në vend që të hani thelpinj të plotë të hudhrës, është më mirë t’i copëtoni ose t’i shtypni si llaç para se të hani. Në këtë mënyrë, substancat e tij të dobishme lirohen dhe bëhen më aktive
• Gjatë Luftës së Dytë Botërore, kur mbaruan antibiotikët, mjekët britanikë që trajtonin plagët me hudhër raportuan sukses të plotë në rastet e helmimit septik dhe gangrenës. Qeveria ruse e quajti atë Penicilinë ruse
• Studimet e fundit kanë treguar se ngrënia e 4 thelpinjve të hudhrës në ditë mund të ndihmojë në parandalimin e një sërë sëmundjesh
• Studimet e kryera mbi punëtorët të cilët ishin ekspozuar ndaj metaleve gjatë punës ne një fabrikë baterish, zbuloi se konsumi i hudhrës arriti të zvogëlojë përqindjen e metaleve të rënda në trupin e tyre deri në 20%. Kjo rezultoi në më pak dhimbje koke
• Në fillim të shekullit vajrat, kompresat dhe ilaçet me hudhër të thithur ishin ilaçi më i preferuar kundër tuberkulozit
• Tre thelpinj hudhre në ditë mund te ulin nivelet e kolesterolit me 10-15%
• Një studim i botuar në revistën mjekësore “Nutrition & Cancer” në vitin 2010, tregoi se alicina që gjendet në thelpinjtë e hudhrës së freskët mund të shkatërrojë qelizat e kancerit të zorrës së trashë.
• Një analizë e botuar në revistën Leukemia Research raportoi se alicina mund të shkatërrojë qelizat kancerogjene në gji, fshikëz, zorrën e trashë, mëlçi, prostatë, sistemin limfatik dhe lëkurë
• Studiuesit nga Qendra e Kërkimit të Përfitimeve të Hudhrës në Britani zbuluan se vullnetarët që morën një shtesë alicine çdo ditë për 90 ditë kishin pothuajse tre herë më pak të ngjarë të ftoheshin në dimër

Kujdesi paraprake në konsumin e hudhrës

• Për të shijuar hudhrën pa u trembur nga aroma e fortë që lë në gojë, mund të përdorim lakrat e gjelbra ose mund të përtypni disa gjethe majdanoz të freskët ose nenexhik
• Hudhra duhet të konsumohet në mënyrë të moderuar për të shmangur shumë efekte anësore në trup
• Përdorimi i tepërt i hudhrës së papërpunuar mund të shkaktojë diarre, të vjella, fryrje të stomakut, të shkatërrojë bakteret e dobishme në sistemin e tretjes, të shkaktojë djegie dhe inflamacion në zorrë dhe stomak, madje mund të shkaktojë edhe ulçera të stomakut
• Në sasi të tepërt, hudhra mund të jetë e dëmshme për veshkat dhe të shkatërrojë qelizat e gjakut
• Njerëzit që marrin antikoagulantë si dhe ata me anemi duhet të kontrollojnë me kujdes sasinë e hudhrës që konsumojnë
• Tek disa njerëz hudhra mund të shkaktojë një reaksion alergjik që manifestohet me skuqje, ethe ose dhimbje koke
• Hudhra mund të shkaktojë astmë, inflamacion ose djegie të mukozave gjatë fërkimit me laringun.